ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਾਨਾਂਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਹੋਏ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਮੋਹੀ, ਭਾਈ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਚੌਥੇ ਸਨ, ਕਾਉਂਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ। ਸਿਵਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਦੀ। ਗਦਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋ. ਮਲਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਫ਼ਰਦ ਜੁਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗ ਸਕਿਆ। ਦੂਜੇ ਸਾਜਿ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਰਦਿਸ਼ ਹੇਠ ਦੱਬੇ ਗਏ। ਵਾਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਢੱਕੋਵਾਲ (ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਦੀ) ਵੀ ਅਣਗੌਲੇ ਰਹੇ। ਵਾਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਦਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਖੁਦ ਸਿਰਜਿਆ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਲਿਖ ਕੇ ਚਲਦੇ ਬਣੇ। ਚੰਗੇ ਭਾਗੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਹਰਮਿੰਦਰ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਦੁਰਲੱਭ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਛਪ ਗਿਆ। ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਢੱਕੋਵਾਲ ਏਡੇ ਵੱਡੇ ਕੱਦਕਾਠ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਉਚੇ ਮਰਾਤਬੇ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਬਾਰੇ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ?
2008 ਵਿਚ ‘ਇੰਡੋ ਅਮਰੀਕਨ ਕਲਚਰਲ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ’ ਵੱਲੋਂ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਵਿਚ ਇਕ ਮੇਲਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਮਿਤਰ ਸਿੰਘ ਉਪਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਨੇ ਉਚੇਚਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੱਸ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਕਾਉਂਕੇ ਦੀ ਫਰੇਮ ਕੀਤੀ ਫੋਟੋ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਭਾਈ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਕਾਉਂਕੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉਘੀ ਚਿੱਟੀ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚੋਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀ ਗਾਥਾ ਬੜੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ. ਅਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੇਂਦਰੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਤੋਂ ਸੈਕਸ਼ਨ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਸ ਗਏ। -ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗਣਾ